Carine Kelderman

Pianostemmen

Ik ben pianotechnicus. Belangrijk onderdeel van mijn werkzaamheden is dan ook (open deur) het stemmen van een piano. 'Is dat nou leuk?' is een veelgestelde vraag. 'Ja, dat is ongelooflijk leuk', is mijn antwoord. En soms verbaast het mezelf hoe leuk het blijft. Ook na jaren is de klankpuzzel die een stemming in feite is,  een afwisselende en ontspannen bezigheid. Voor mij geen meditatiecursus, ik ben pianostemmer;-)

 

Als ik een piano stem, is dat ongeveer hetzelfde als iemand een hand geven en kennis maken. Al stemmende krijg je een indruk van de sterke en zwakke kanten van een instrument. Speelaard, klankkleur, stembaarheid, al doende ervaar je als technicus wat de mogelijkheden van een instrument zouden kunnen zijn.

Stemmen is dus meer dan aan stempennen draaien om de snaren de juiste spanning te geven; het is de uitkomst van een som, die wel wat complexer is. De stemming maakt in het ideale geval hoorbaar wat de muzikale mogelijkheden van een bepaald dit instrument zijn.

 

In mijn vak wordt inmiddels veel gebruik gemaakt van ETD; Electronic Tuning Device ofwel een stemcomputer. Sommige stemcomputers zijn erg goed. Overigens ook redelijk duur. De mogelijkheden zijn enorm. Wat betreft het opslaan van stemmingen en andere data analyseren. Ik zie de voordelen, zeker.

Mijn idee is wel dat, naarmate je je meer verlaat op ondersteunende, toegevoede techniek, je oren  op den duur stiekem toch wat minder zeker van hun zaak worden. Zoals de TomTom zeker uitkomst biedt maar de rasechte taxichauffeur toch al voor de verkeersopstopping heeft bedacht hoe die te omzeilen en soms de TomTom suggestie negeert.

 

Omdat het in mijn geval, met getrainde oren, zo lekker eenvoudig is, stemmen met stemlint en stemhamer, hou ik het voorlopig zó; geen stemcomputer, eigen kompas.

Intoneren, klankkleur maken.

Belangrijk voor muzikale expressie is de kwaliteit van de toon van een piano. Als violist intoneer je min of meer zelf, afhankelijk van stoksnelheid, plaats op de snaar en dergelijke, als pianist ben je deels afhankelijk van je stemmer/technicus. 

 

Intoneren is het proces waarbij de elasticiteit van de hamerkoppen beïnvloed wordt, en daarmee de toon. Door te prikken (zachter maken) of met lak te bewerken (harder maken) verandert de toon. Je zou het zó kunnen vergelijken: gooi met een pingpongbal tegen de muur. Het balletje is hard en ketst meteen terug. Je hoort een droog, kort, hoog geluid. Gooi met een tennisbal tegen de muur. De tennisbal is meer elastisch, de contact tijd met de muur is langer, de toon is ronder, heeft meer grondtoon, en is zachter. Intoneren is nu typisch een pianotechnische handeling waar vakervaring zwaar weegt. Je moet het veel hebben gedaan om te weten wat met de diverse soorten hamerkoppen haalbaar is. Vuistregel is dat een matige of slecht viltkwaliteit nooit een mooie, stevige, rustige toon geeft. 

 

Intoneren hoort bij regelmatig onderhoud. Als je speelt raakt het hamerkopvilt wat verdicht waar de snaren geraakt worden. Dat geeft vaak een hardere klank. Af en toe bijwerken, intoneren dus, zorgt ervoor dat de klank 'binnenboord' blijft.
 

Taxatie

Als je een piano op het oog hebt, of deze juist wilt verkopen is het goed om betreffend instrument op waarde te schatten.

Bij de meeste instrumenten bepaal ik direct de prijs, in het geval van uitzonderlijke of dure vleugels overleg ik met de dealer of met collega's die goed ingevoerd zijn en de marktontwikkeling kennen.

 

Bij een taxatie bekijk ik het volgende; is de piano goed te stemmen, vertoont het instrument grote gebreken zoals een scheur in de zangbodem of een kapotte kam; is het mechaniek in orde, hoe speelt de piano, wat is de klankkwaliteit. Ik geef aan hoe de huidige staat van dienst is en wat er mogelijk zou zijn om één en ander te verbeteren. Korom: ik vertel je hoe het instrument erbij staat en geef je een advies wat betreft onderhoud.

 

Zo kun je bekijken of de vraagprijs reeel is.

 

Meestal heb ik aan een half uur voldoende om een taxatie nauwkeurig uit te voeren.

 

Je hebt  specifieke kennis en ervaring nodig om een piano te kunnen beoordelen. Een pianoleraar heeft die vaak overigens niet voldoende; wel wat betreft speelaard en klankkwaliteit, maar niet wat betreft de technische mogelijkheden die een instrument in zich heeft.
 



 

Frame beschilderen, cijfers en letters.

painter
painter

Bij een grote revisie wordt het frame van een vleugel opnieuw gespoten, goudkleurig. Een lust voor het oog. In de tijd dat het product zelf de reclame boodschap droeg, dus in een ver-vóór-de-computer tijd, werden deze frame's gegoten. De Groten als Steinway en Bösendorfer, trots op hun product, maakten en een fraai werkstuk van. Vooral Steinway liet haar patenten in gietijzer vastleggen voor de korte eeuwigheid.

 

Mooi, dus, en barok, maar bij revisie en spuitwerk, wordt alles wat goud was, weer opnieuw goud, en alles wat zwart was, ook! Ik vind het leuk om die letters en cijfers vervolgen weer in te schilderen.

 

Al met al een Zennerige klus, waarvoor ik, gewapend met indianenband en vaste hand, me verlaat op dubbel focus: leesbril met 'on top' vergrootbril. Very charming. Haast is contra productief. Onderweg sluit je vrede met elke ronding van een C, een 8 of 9, en metelk Steinway patent. Het zijn er nogal wat. Liefst breed uitgemeten. Het grootste probleem dat ik tegenkom beperkt zich tot de keuze van het kwastje, een ‘00’ of toch een ‘000’. In elk geval fijn, en liefst nog fijner.

 

Mijn oude voorliefde voor tekenen en fraaie letters, gecombineerd met mijn vak pianotechniek: het kan haast niet beter, al denken nek en schouders daar wel wat genuanceerder over.

Leuke bijkomstigheid is dat ik zo af en toe ‘op toernee’ kan, op bezoek bij een andere werkplaats en collega technicus, en dat levert altijd een fijne uitwisseling van vakkennis en –kunde op.

 

Zie ook een serie cijfers en letters bij de fotoafdeling.